DEREOTU TOHUMU

Familyası	Umbelliferae
İlmi Adı	Anethum graveolens
Fransızca	Aneth
İngilizce	Dili
Almanca	Dili
Kullanılan Kısmı	Yaprağı, sapı ve tohumu (çekilmiş veya çekilmemiş)
Yetiştiği Yer	Avrupa, Akdeniz bölgesi, Güney Rusya, Hindistan, Amerika, İran, Mısır
Toplama Zamanı	Mayıs - Eylül
Özelliği	Gaz söktürür, sindirimi kolaylaştırır, idrar söktürür, spazmı giderir, süt getirir.

Sağlık Açısından	Uykusuzluk (gece fazla yenmişse), spazmlı hıçkırık ve karın ağrısına iyi gelir. Kuru fasulye, nohut ve bakla gibi hazmı ağır olan yemeklerin sindirimini kolaylaştırır.
Kullanılışı	1 tatlı kaşığı tohum 1 bardak kaynar suda demlendirilir, günde 2-3 kez içilir. Basur için: 10 gr. tohum 200 gr. suda demlendirilir, günde 2 bardak, öğle ve akşam içilir.
Mutfakta Kullanılışı	Borş çorbası, kuzu eti, lahana turşusu veya salatası, pirinçli dolmalar, beyaz peynir, kabak, tereyağı, pilav vb. Toz haline getirilen tohum keklere, bisküvilere, bazı kremalara kullanılır. Taze yaprakları salatalara, yemeklere, çerezlere çeşni, tat ve koku verir.
Estetik Açıdan	Yeri yoktur.
Ek Bilgi	Diğer adı: Durakotu, turakotu, tereotu. Geçmişte Roma'da dereotu zevki ve sevinci simgelerdi. Kuvvetlenmek amacıyla bu bitkinin yağını kullanan gladyatörler için dirliğin sembolü idi.

DEMİRHİNDİ

Familyası	Leguminosae
İlmi Adı	Tamarindus indica
Fransızca	Tamarin
İngilizce	Tamarind
Almanca	Tamarind
Kullanılan Kısmı	Kurutulmuş meyvası
Yetiştiği Yer	Afrika, Hindistan, Mısır
Toplama Zamanı	Yeterli bilgi yok.
Özelliği	Hafif müshil ve mülayimdir; tahriş etmez.

Sağlık Açısından	Tahriş etkisi olmadığından tehlikesizce ve kolaylıkla müshil olarak kullanılır. Karaciğeri olumlu etkiler.
Kullanılışı	Müshil olarak 20-60 gr. demirhindi 1 litre suda hafif ateşte meyve yumuşayacak kadar ısıtılır. Yumuşayan meyve elle mıncıklanır, süzgeçten geçirilir, sabah aç karnına 1 bardak içilir. (T. Baytop'un tarifi: 3 gr. papatya tozu, 50 gr. sinameki meyvası tozu, 50 gr. demirhindi, yeterince şeker şurubu ile karıştırılır. Müshil etkisi için gece yatarken 1 kahve fincanı içilir).
Mutfakta Kullanılışı	(Yukarıda verilen tarife uygun demirhindi suda yumuşatılır, süzülür.) Elde edilen ekşimtırak sıvı salatalara limon yerine kullanılır. Çorbalara, soslara limon gerektiren yemeklere, turşulara katılır.
Estetik Açıdan	Yeri yoktur.
Ek Bilgi	Diğer adı: Temirhindi. "Tamaari hindi" kelimesi Hintçe "Hint hurması" anlamını taşır. Cezayir, İtalya, hatta ülkemizin bazı bölgelerinde şekerli suyla karıştırılan demirhindi yazın serinletici içki olarak içilir.

DEFNE

Familyası	Lauraceae
İlmi Adı	Laurus nobilis
Fransızca	Laurier
İngilizce	Bay leaves
Almanca	Lorbeer
Kullanılan Kısmı	Yaprakları
Yetiştiği Yer	Avrupa, Akdeniz yöresi Ülkemizde: Ege, Akdeniz ve Karadeniz sahil bölgeleri
Toplama Zamanı	Tüm yıl boyunca
Özelliği	Antiseptik, uyarıcı, balgam söktürücü, ateş düşürücü, terletici, midevi.

Sağlık Açısından	Grip, anjin, romatizma, kronik bronşit, nefes darlığı ve sindirim zorluğuna iyi gelir.
Kullanılışı	10 gr. defne 2 fincan kaynar suda çay gibi demlendirilir. Günde 2-3 bardak içilebilir.
Mutfakta Kullanılışı	Etli veya sebzeli her tür çorbaya, soslara; av eti, balık, deniz mahsulleri, bazı tür sebzeye (pişerken), patatesli veya domatesli yemeklere vb.
Estetik Açıdan	Banyolarda, esanslarda kullanılır.
Ek Bilgi	Diğer adı:Tehnel yaprağı. Eski Roma çağında defne ağacının insanları şimşekten koruduğuna inanılırdı. Bu inanç o kadar kökleşmişti ki, imparator Tiberius (İ.Ö. 42- İ.S. 37) şimşekler çaktığında korunmak için başına defneden yapılmış bir çelenk geçirip yorganın altına saklanırmış. Defne yağı: 2-3 damla bir parça kesme şekere damlatıp yendiğinde hemen göğsü yumuşatır.

ÇÖREKOTU

Familyası	Ranunculaceae
İlmi Adı	Nigella sativa
Fransızca	Nigelle
İngilizce	Small garden fennel
Almanca	Schwarzkümmel
Kullanılan Kısmı	Olgun tohumu
Yetiştiği Yer	Orta Avrupa Ülkemizde: Afyon, Burdur, Isparta
Toplama Zamanı	Eylül - Ekim
Özelliği	İdrar söktürür, aybaşını kolaylaştırır, şişkinliği giderir. Sindirimi olumlu etkiler.

Sağlık Açısından	İdrarı ve sütü artırır, iştah açar, aybaşını dengeler, sindirimi kolaylaştırır.
Kullanılışı	1 fincan suda 1 tatlı kaşığı çörekotu tohumu çay gibi demlendirilir ve içilir. Günde 2-3 bardak alınabilir.
Mutfakta Kullanılışı	Çöreklere ve ekmeklere pişmeden üzerlerine ekilir; baharat olarak keklere, bisküvilere katılır.
Estetik Açıdan	Yağı saçın dökülmesini önler; saç diplerine sürüldüğünde kepeğin oluşmasını önler.
Ek Bilgi	Diğer adı: Kara çörekotu, çöreotu, siyah kimyon, siyah susam, ekilen. Çörekotu kahvesi: Değirmenden geçirilen çörekotu kahve gibi biraz şeker koyarak pişirilir, içilir, istenirse içine biraz rendelenmiş küçük hindistancevizi katılabilir. (Çok lezzetlidir, denemeye değer.)

ÇEMEN

Familyası	Leguminosae
İlmi Adı	Trigonella foenum-graecum
Fransızca	Fenugrec
İngilizce	Fenugreek
Almanca	Bockshornsamen
Kullanılan Kısmı	Tohumları (toz haline getirerek), taze yaprakları
Yetiştiği Yer	Hindistan, Akdeniz bölgesi, Lübnan, Mısır,Arjantin Ülkemizde: Orta ve Güney-Doğu Anadolu
Toplama Zamanı	Haziran - Temmuz
Özelliği	Ateş düşürür, bedeni kuvvetlendirir, gaz söktürür. Tonik özelliği ve hafif müshil etkisi vardır. Balıkyağının yerine kullanılabilir, zayıf insanlara kilo aldırır. Balgam söktürür; raşitik, anemik verem ve enfeksiyonlarda yararlıdır.

Sağlık Açısından	1 tatlı kaşığı çemen tohumu yemeklerden önce biraz balla karıştırılarak yenir. (Tohumlar önceden kuru tavada yanmadan çok az kavrulur, toz haline getirilir.)
Kullanılışı	Hariçten: Bir miktar çemen unu lapa haline gelecek kadar suyla karıştırılır, ince tülbentin arasında sıcak ve nemli olarak dolamaya veya çıbana konur. Çemen lapası keten tohumu lapasından üstündür.
Mutfakta Kullanılışı	Hafif kavrulduktan sonra yemeklere çeşni vermek için toz halinde veya çimlendirerek yiyeceklere, salatalara katılır. Çimlendirilmiş tohumların biyolojik değeri artar. Kavrulmuş tozu kahve gibi pişirilir, içilir. Taze yaprakları salata gibi yenir.
Estetik Açıdan	Yeri yoktur.
Ek Bilgi	Diğer adı: Çemenotu, buyotu. Çemendeki yağ şekerli maddelerin sindirimine yardımcıdır. Eskiden çemen gladyatörlerin ve atletlerin besininde yer alırmış. Çemeni bir süre kullanmak geceleri idrara kalkmayı önler. Poy: Tohum alındıktan sonra geriye kalan meyva parçalarının toz haline getirilmesiyle elde edilen üründür.

BİBERİYE

Familyası	Labiatae
İlmi Adı	Rosmarinus officinalis
Fransızca	Romarin
İngilizce	Rosemary
Almanca	Rosmarin
Kullanılan Kısmı	Yaprakları ve çiçekleri
Yetiştiği Yer	Avrupa, Akdeniz bölgesi Ülkemizde: Tarsus, Adana, İskenderun
Toplama Zamanı	Nisan - Ağustos
Özelliği	Midevi, yara kapatıcı, bedeni güçlendirici, safra akıtıcı olup kalbi kuvvetlendirir, kan dolaşımını ve karaciğeri olumlu etkiler.

Sağlık Açısından	Sürmenaj, hazımsızlık (sindirim sisteminde iltihap yoksa), güçsüz midelere, romatizma, migren, baş dönmesi, çarpıntı, genel halsizlik, zihin yorgunluğu, nefes darlığı ve nekahat devrinde olanlara yararlıdır.
Kullanılışı	1/2 litre suda 7-10 gr. biberiye çay gibi demlendirilir, yemeklerden evvel veya sonra içilir.
Mutfakta Kullanılışı	Her tür ete (av, kümes, balık); patates, omlet, çorba, sos, salata, kabak, domatesli yemekler vb.
Estetik Açıdan	Saçtaki kepeği yok etmek için: Saçlar yıkandıktan sonra biberiye çayı ile çalkalanır; saça ayrıca dirlik ve parlaklık verir. Biberiye suyu banyoya katıldığında bedeni canlandırır. Biberiye çayı genişlemiş gözenekleri sıkıştırır.
Ek Bilgi	Diğer ad: Kuşdili, hasalban. Raymundus Lullus 1330'da biberiye yağını imbikten geçirerek elde etmiştir. Cezayir'in Akdeniz bölgesinde biberiye yaprakları kurutulur, pudra haline getirilir, sünnet olan çocukların yaralarına ekilir.

ASPİR

Familyası	Compositae
İlmi Adı	Carthamus tinctorius
Fransızca	Safran batard
İngilizce	Safflower, False Saffron
Almanca	Farber Safflor
Kullanılan Kısmı	Kurutulmuş çiçeği
Yetiştiği Yer	Avrupa, Asya, Hindistan, Kuzey Amerika, İsrail, Afrika Ülkemizde: Orta ve Batı Anadolu
Toplama Zamanı	Yeterli bilgi yok.
Özelliği	Tohumlardan elde edilen yağ müshil etkilidir, tadı acı olduğundan dahileri kullanılmaz.

Sağlık Açısından	Değeri pek bilinmemektedir.
Kullanılışı	Haricen: Yağı romatizma ağrılarında, boya sanayiinde ve kandil yağı olarak kullanılır.
Mutfakta Kullanılışı	Çiçekler renk verdiğinden soslara doğal boya maddesi olarak katılır. Gaziantep bölgesinde "orman" adlı yemekte renk vermesi için kullanılır.
Estetik Açıdan	Yağı estetikte kullanılmaz. Bitkinin boyası zehirli olmadığından makyaj maddelerine katılır, çünkü cildi asla tahriş etmez.
Ek Bilgi	Diğer adı: Yalancı safran, kırsafranı, aspur. Aspir Eski Yunan, Roma ve Mısır Çağında bilinen bir bitki idi. İsa'dan 200 yıl sonra kumaşlar aspirle boyanmaya başlamış, tohumlarından çıkarılan yağ ise 18. yüzyılda önem kazanmıştır. "Carthamus" kelimesi İbranice "Kartami"den (boya anlamını taşır) gelmektedir.